Opłata za korzystanie ze środowiska 2026 — sprawozdanie do urzędu marszałkowskiego

Czym jest opłata za korzystanie ze środowiska

Opłata za korzystanie ze środowiska to danina publiczna wynikająca z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony środowiska (art. 273 i następne). Jej istota jest prosta: jeśli Twoja działalność wpływa na środowisko, ponosisz koszt tego oddziaływania. Obowiązek ma charakter samoobliczeniowy — to przedsiębiorca sam ustala, czy podlega opłacie, nalicza jej wysokość i wnosi ją bez wezwania.

Obecnie z urzędem marszałkowskim rozlicza się dwa rodzaje korzystania ze środowiska:

• Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza — czyli emisje z procesów spalania i technologicznych.
• Składowanie odpadów — dotyczy głównie zarządzających składowiskami.

Warto pamiętać, że pobór wód i wprowadzanie ścieków od 2018 roku rozlicza się osobno — w ramach opłat za usługi wodne pobieranych przez Wody Polskie, a nie przez marszałka. Dla typowej firmy produkcyjnej, warsztatu czy przedsiębiorstwa transportowego kluczowa jest więc pierwsza pozycja — emisja do powietrza.

Najczęstsze źródła emisji objętej opłatą to:

• Spalanie paliw w środkach transportu — samochody osobowe i ciężarowe, wózki widłowe, maszyny budowlane. Dla wielu małych firm to główne (a często jedyne) źródło obowiązku opłatowego.
• Spalanie paliw w kotłach i instalacjach grzewczych — ogrzewanie hal, procesy technologiczne, agregaty prądotwórcze.
• Procesy technologiczne — lakierowanie, spawanie, obróbka powierzchniowa, przeładunek paliw i innych substancji lotnych.
• Chów i hodowla zwierząt — w gospodarstwach o odpowiedniej skali.

Kto składa wykaz do urzędu marszałkowskiego

Podmiotem zobowiązanym jest każdy „podmiot korzystający ze środowiska” — przedsiębiorca, jednostka organizacyjna, a także osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, jeśli jej działalność powoduje emisję. W praktyce oznacza to bardzo szerokie grono. Nawet niewielka firma dysponująca jednym samochodem służbowym technicznie wprowadza gazy i pyły do powietrza, więc jest podmiotem korzystającym ze środowiska.

Wykaz i opłatę kieruje się do marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Dla emisji z transportu przyjmuje się województwo, w którym firma ma siedzibę lub w którym pojazdy są zarejestrowane, natomiast dla emisji z instalacji — województwo, w którym instalacja się znajduje. Jeśli firma korzysta ze środowiska w kilku województwach, może się okazać, że rozlicza się z więcej niż jednym marszałkiem.

Termin — do 31 marca za rok poprzedni

Termin jest ustawowy: 31 marca każdego roku za rok poprzedni. Wykaz zawierający informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz wniesienie opłaty mają ten sam, wspólny termin. Za 2025 rok rozliczasz się więc do 31 marca 2026 roku — w 2026 roku jest to wtorek, więc termin nie przesuwa się z powodu weekendu.

Opłatę wnosi się na rachunek bankowy właściwego urzędu marszałkowskiego, a wykaz przekazuje się w formie pisemnej lub elektronicznej — w zależności od rozwiązań przyjętych w danym województwie. Nie ma jednego centralnego systemu teleinformatycznego jak w przypadku BDO; każdy marszałek publikuje własne formularze i numery rachunków.

Kiedy opłata jest zwolniona — progi 100 zł i 800 zł

Ustawodawca przewidział dwa progi kwotowe, które upraszczają życie mniejszym podmiotom (art. 289 Prawa ochrony środowiska). Kluczowe jest to, że progi liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska, a nie łącznie dla całej firmy:

• Próg 800 zł — jeżeli roczna wysokość opłaty z tytułu danego rodzaju korzystania ze środowiska nie przekracza 800 zł, opłaty nie wnosisz.
• Próg 100 zł — jeżeli roczna wysokość opłaty z tytułu każdego z rodzajów korzystania ze środowiska nie przekracza 100 zł, dodatkowo nie masz obowiązku składania wykazu ani informacji.

W praktyce oznacza to trzy możliwe sytuacje, które przedstawia poniższa tabela:

Zwolnienie z opłaty nie zwalnia z obowiązku prowadzenia ewidencji i posiadania danych, na podstawie których obliczono jej wysokość. Nawet jeśli finalnie nic nie płacisz, musisz umieć wykazać, skąd wynikła kwota poniżej progu — te dane może sprawdzić inspektor podczas kontroli.

Jak wyliczyć i złożyć wykaz

Naliczenie opłaty sprowadza się do zebrania danych o emisji i pomnożenia ich przez obowiązujące stawki jednostkowe. Stawki ogłasza corocznie Minister Klimatu i Środowiska w obwieszczeniu — dla rozliczenia za 2025 rok stosuje się stawki obowiązujące w 2025 roku. Proces wygląda następująco:

1. Zbierz dane o korzystaniu ze środowiska. Dla transportu: ilość i rodzaj zużytego paliwa (benzyna, olej napędowy, LPG) w rozbiciu na pojazdy. Dla instalacji: zużycie paliwa, czas pracy, dane o źródłach emisji i procesach.
2. Przypisz właściwe stawki. Każdy rodzaj emisji ma własną stawkę jednostkową. W przypadku transportu stosuje się stawki ryczałtowe zależne od rodzaju paliwa i normy spalania pojazdu.
3. Policz opłatę osobno dla każdego rodzaju korzystania. To ważne — progi 100 zł i 800 zł odnoszą się do poszczególnych rodzajów, a nie do sumy.
4. Wypełnij wykaz i sprawdź progi. Jeżeli któraś pozycja przekracza próg, uwzględnij ją w wykazie i — powyżej 800 zł — w płatności.
5. Złóż wykaz i wnieś opłatę do 31 marca. Wykaz przekazujesz do właściwego urzędu marszałkowskiego, a opłatę przelewasz na wskazany przez niego rachunek.

Najtrudniejszym elementem bywa dobór właściwych stawek i przypisanie emisji do odpowiednich rodzajów korzystania ze środowiska — pomyłki na tym etapie skutkują zaniżeniem lub zawyżeniem opłaty. Jeśli nie chcesz tego robić samodzielnie, rozważ zlecenie zadania. Nasza obsługa sprawozdań środowiskowych obejmuje między innymi naliczenie opłaty za korzystanie ze środowiska i przygotowanie wykazu do urzędu marszałkowskiego.

Opłata środowiskowa a KOBiZE — te same emisje, dwa obowiązki

To jedno z najczęstszych źródeł nieporozumień. Te same emisje — spalanie paliw w pojazdach, kotłach i instalacjach — trzeba wykazać w dwóch odrębnych miejscach: w raporcie do Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE oraz w wykazie opłatowym do urzędu marszałkowskiego. To nie jest dublowanie tego samego dokumentu; to dwa niezależne obowiązki, oparte na wspólnym zbiorze danych.

Raport KOBiZE ma charakter informacyjny i statystyczny — służy budowaniu krajowej bazy o emisjach i sam w sobie nie generuje płatności. Opłata do marszałka to natomiast realna należność finansowa. Złożenie jednego nie zwalnia z drugiego, a organy mogą porównywać dane z obu źródeł. Różnice między nimi zestawia poniższa tabela:

W praktyce warto oba rozliczenia przygotować razem, na podstawie jednego kompletu danych o zużyciu paliw i pracy instalacji. Dzięki temu unikniesz rozbieżności, które od razu rzucają się w oczy podczas kontroli WIOŚ.

Pytania i odpowiedzi (FAQ)

• Czym różni się opłata za korzystanie ze środowiska od raportu KOBiZE? +

  To dwa odrębne obowiązki oparte na tych samych danych o emisji. Raport do Krajowej bazy (KOBiZE) ma charakter informacyjny, składasz go do końca lutego i nie wiąże się z płatnością. Opłata za korzystanie ze środowiska wraz z wykazem trafia do urzędu marszałkowskiego do 31 marca i wiąże się z wniesieniem należności na rachunek marszałka. Złożenie raportu KOBiZE nie zwalnia z wykazu opłatowego i odwrotnie — trzeba dopełnić obu obowiązków.

• Do kiedy trzeba złożyć wykaz i wnieść opłatę środowiskową za 2025 rok? +

  Termin to 31 marca 2026 roku (wtorek). W tym samym terminie składasz wykaz zawierający informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz wnosisz obliczoną opłatę na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Termin jest roczny i dotyczy roku poprzedniego — wykaz składany w 2026 roku obejmuje korzystanie ze środowiska w całym 2025 roku.

• Czy przy opłacie poniżej 100 zł trzeba składać wykaz? +

  Nie. Jeżeli roczna wysokość opłaty dla każdego z rodzajów korzystania ze środowiska nie przekracza 100 zł, nie składasz wykazu ani informacji. Jeżeli opłata mieści się w przedziale powyżej 100 zł, ale nie przekracza 800 zł — opłaty nie wnosisz, ale wykaz nadal musisz złożyć. Powyżej 800 zł wnosisz opłatę i składasz wykaz. Progi liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska.

• Czy spalanie paliwa w samochodach firmowych podlega opłacie środowiskowej? +

  Tak. Spalanie paliw w środkach transportu — samochodach osobowych i ciężarowych, wózkach widłowych, maszynach — to wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza, czyli korzystanie ze środowiska. Opłatę nalicza się na podstawie ilości i rodzaju zużytego paliwa oraz stawek jednostkowych. W praktyce dla wielu małych firm to właśnie flota pojazdów jest głównym źródłem obowiązku opłatowego.

• Co grozi za niezłożenie wykazu i brak opłaty środowiskowej? +

  Jeżeli nie złożysz wykazu i nie wniesiesz opłaty, marszałek województwa może wymierzyć opłatę z urzędu — w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli WIOŚ. Zaległość podlega egzekucji wraz z odsetkami, a zobowiązanie przedawnia się dopiero po 5 latach. Niedopełnienie obowiązku bywa też traktowane jako wykroczenie zagrożone grzywną. Dlatego nawet przy niewielkich kwotach warto rozliczyć się terminowo.