Ciepłownictwo i energetyka Dolnego Śląska przed sezonem grzewczym — turbiny, transformatory, nośniki ciepła

Kalendarz ciepłowni — dlaczego odpad olejowy powstaje poza sezonem

Odpad olejowy w ciepłownictwie nie powstaje równomiernie. Układy smarowania turbozespołów, przekładnie wentylatorów ciągu i jednostki transformatorowe otwiera się w czasie postoju, a postój wypada po zakończeniu sezonu grzewczego — od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Wtedy spuszcza się wsad olejowy, wymienia wkłady filtracyjne i czyści zbiorniki obiegowe. Efekt jest taki, że zakład, który przez całą zimę nie wytwarza prawie nic, w ciągu kilku tygodni dostaje kilka ton odpadu w czterech czy pięciu kodach naraz.

Na Dolnym Śląsku ten rytm widać w czterech różnych skalach. We Wrocławiu pracuje duży miejski system ciepłowniczy, a obok niego zakłady przemysłowe z własnymi kotłowniami i rozdzielniami średniego napięcia. Legnica i Wałbrzych to systemy miejskie w trakcie przebudowy źródeł, ze jednostkami szczytowymi utrzymywanymi w rezerwie. W Jeleniej Górze i w pasie uzdrowiskowym dochodzą mniejsze kotłownie obiektowe oraz węzły i instalacje chłodnicze obiektów hotelowych i sanatoryjnych.

Praktyczny wniosek jest prosty: odbiór trzeba domknąć przed rozruchem, nie po nim. W sezonie nie ma kiedy podstawić cysterny do zbiornika pracującego obiegu, a beczki po przeglądzie zajmują miejsce potrzebne na paliwo i części. Olej przepracowany odbieramy bezpłatnie od 500 litrów zgromadzonych w jednym punkcie, a dla ciepłowni to zwykle jedna wymiana wsadu w układzie smarowania turbozespołu. Wycenę przedstawiamy zwykle w 24 godziny od zgłoszenia kodu, ilości i sposobu magazynowania.

Olej turbinowy i wsad z układu smarowania — podgrupa 13 02, nie 13 01

Pierwszy błąd w ewidencji ciepłowni to wpisanie oleju turbinowego do podgrupy 13 01, która dotyczy olejów hydraulicznych. Wsad z układu smarowania turbozespołu, z przekładni wentylatora czy ze sprężarki należy do podgrupy 13 02 — olejów silnikowych, przekładniowych i smarowych. Pozycję wybiera się według bazy oleju i obecności związków chlorowcoorganicznych: 13 02 05* to oleje mineralne, które ich nie zawierają, 13 02 06* — syntetyczne; podgrupa ma też odrębne pozycje dla mineralnych z tymi związkami, dla łatwo ulegających biodegradacji i dla innych. Kod przypisuje się według źródła powstania odpadu, rzeczywistego składu i właściwości, a karta charakterystyki jest pomocna, nie rozstrzygająca.

Druga rzecz to woda. Olej turbinowy pracuje latami i przez ten czas zbiera kondensat, który odciąga się z dna zbiornika, z wirówki albo z odwadniacza. Czysty olej zlany z obiegu jest surowcem i nadaje się do rafinacji wtórnej. Frakcja silnie uwodniona to już inny odpad — dla uwodnionych odpadów ciekłych katalog ma podgrupę 16 10, a pozycja zależy od składu: 16 10 01* przy zawartości substancji niebezpiecznych, 16 10 02 dla pozostałych, a dla strumieni stężonych 16 10 03* i 16 10 04. Taki strumień wyceniamy osobno, bo wymaga innej ścieżki zagospodarowania. Dlatego warto mieć dwa pojemniki, nie jeden.

Trzeci strumień z tego samego przeglądu jest stały, nie ciekły. Sorbenty, materiały filtracyjne, czyściwo i ubrania ochronne zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi rozlicza się jako 15 02 02*; bez takiego zanieczyszczenia katalog przewiduje 15 02 03, czyli odpad inny niż niebezpieczny. Filtry olejowe z obsługi pojazdów i maszyn pozadrogowych należą do 16 01 07*, a przy sprzęcie pomocniczym granica nie zawsze jest oczywista — trzeba ją ustalić dla konkretnego urządzenia, a nie przyjmować z góry. Ten odpad jedzie w pojemnikach albo workach, nie cysterną, i ma własną kartę przekazania.

• 13 02 05* i 13 02 06* — wsad z układu smarowania turbozespołu, przekładni i sprężarek: mineralny niezawierający związków chlorowcoorganicznych oraz syntetyczny
• 13 02 04*, 13 02 07* i 13 02 08* — pozostałe pozycje podgrupy: mineralny zawierający związki chlorowcoorganiczne, łatwo ulegający biodegradacji, inny
• 16 10 01*, 16 10 02, 16 10 03* i 16 10 04 — uwodnione odpady ciekłe, w tym kondensat odciągnięty ze zbiornika obiegowego; pozycja zależy od składu
• 15 02 02* — materiały filtracyjne, czyściwo i sorbenty zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi; bez takiego zanieczyszczenia 15 02 03
• 16 01 07* — filtry olejowe z obsługi pojazdów i maszyn pozadrogowych na terenie zakładu

Transformatory, rozdzielnie i nośniki ciepła — podgrupa 13 03

Podgrupa 13 03 obejmuje oleje i ciecze stosowane jako elektroizolatory oraz jako nośniki ciepła. W ciepłowni spotykają się oba zastosowania: jednostki transformatorowe w stacji zasilającej i rozdzielni oraz instalacje, w których ciecz olejowa przenosi ciepło w obiegu technologicznym. Kodu nie przypisuje się tu z automatu i nie ma w tej podgrupie zbiorczej pozycji na „olej transformatorowy”. Podstawą jest źródło powstania odpadu, skład i właściwości cieczy, a w razie potrzeby wynik badania partii — to najgorsze możliwe miejsce na domysł.

Pozycje tej podgrupy rozróżniają bazę cieczy i obecność związków chlorowcoorganicznych. 13 03 01* dotyczy olejów i cieczy zawierających PCB. 13 03 06* to ciecze mineralne ze związkami chlorowcoorganicznymi poza przypadkiem PCB, a 13 03 07* — wyłącznie ciecze mineralne, które takich związków nie zawierają. Dla cieczy syntetycznych katalog ma 13 03 08*, dla łatwo ulegających biodegradacji 13 03 09*, dla pozostałych 13 03 10*. Starsze jednostki, tabliczki bez danych o cieczy i urządzenia przejęte razem z halą to typowe przypadki, w których partię bada się przed zlaniem, bo ścieżka PCB jest technologicznie i kosztowo zupełnie inna. Szerzej opisaliśmy to w tekście o klasyfikacji olejów transformatorowych.

Logistyka jest tu inna niż przy oleju turbinowym. Olej z jednostki transformatorowej zlewa się zwykle przy remoncie albo wymianie urządzenia, często do mauzerów lub beczek na miejscu, a nie wprost do cysterny. Gwiazdka przy kodzie nie decyduje o reżimie przewozu — to odrębna ocena partii, w której ustala się numer UN, klasę zagrożenia i grupę pakowania. Przewozy realizujemy cysternami ADR klas 3, 8 i 9; zakres usługi opisuje strona odbioru olejów transformatorowych.

Źródła szczytowe, olej opałowy i osady ze zbiorników

Systemy ciepłownicze regionu utrzymują źródła szczytowe i rezerwowe, a część z nich pracuje na oleju opałowym. Takie jednostki stoją większość roku i właśnie dlatego generują odpad: paliwo wycofane z eksploatacji, pozostałości z dna zbiorników i spusty z instalacji rozlicza się najczęściej jako 13 07 01*. Osady z czyszczenia zbiornika, w którym magazynowano ropę naftową lub jej produkty, mają w katalogu pozycję 16 07 08*; po innym nośniku kwalifikację trzeba ustalić osobno, bo nie każdy osad ze zbiornika do tej pozycji należy. Oba strumienie wymagają opisu przed odbiorem, bo gęstość i udział osadu decydują o sposobie załadunku.

Drugi obszar to woda i glikol. Place zbiornikowe, stanowiska rozładunku i posadzki kotłowni odwadnia się przez separator olej–woda, którego zawartość to 13 05 06* dla fazy olejowej, 13 05 07* dla wody zaolejonej i 13 05 08* dla mieszaniny z piaskownika. Glikol spuszczony z węzła cieplnego, agregatu wody lodowej czy obiegu pompy ciepła nie trafia do podgrupy 16 01, bo ta dotyczy wyłącznie pojazdów i maszyn pozadrogowych — dla instalacji stacjonarnych właściwa jest podgrupa 16 10 z uwodnionymi odpadami ciekłymi. Taki płyn jest wodnym roztworem glikolu, więc pozycję wybiera się według składu. Glikol odbieramy od 200 litrów, na odrębnych warunkach cenowych.

Trzeci obszar bywa pomijany: hydraulika pomocnicza. Siłowniki klap i żaluzji, napędy zasuw, podajniki paliwa i prasy do odpadów pracują na oleju hydraulicznym, czyli w podgrupie 13 01 — 13 01 10* dla mineralnego niezawierającego związków chlorowcoorganicznych, 13 01 09* dla mineralnego, który je zawiera, 13 01 11* dla syntetycznego i 13 01 13* dla pozostałych. Jeśli w układzie pracuje ciecz trudnopalna będąca emulsją olejową, w grę wchodzą 13 01 05* bez związków chlorowcoorganicznych albo 13 01 04* z nimi; emulsje wyceniamy osobno, niezależnie od ilości.

• 13 07 01* — olej opałowy i napędowy wycofany z eksploatacji, pozostałości z dna zbiorników źródła szczytowego
• 16 07 08* — odpady zawierające ropę naftową lub jej produkty, powstające przy czyszczeniu zbiorników paliwa
• 13 05 06*, 13 05 07*, 13 05 08* — zawartość separatora olej–woda z placu zbiornikowego i posadzek kotłowni
• 16 10 01* i 16 10 02 — wodny roztwór glikolu z instalacji stacjonarnych oraz pozostałe odpady uwodnione, zależnie od składu
• 13 01 09*, 13 01 10*, 13 01 11*, 13 01 13* — olej hydrauliczny z siłowników klap, napędów zasuw i podajników paliwa

Co zamknąć w dokumentach, zanim kotły wrócą pod obciążenie

Kartę przekazania odpadu sporządza w BDO przekazujący, czyli zakład, i robi to przed rozpoczęciem transportu. Przejmujący potwierdza przejęcie, a jeśli masa różni się od zadeklarowanej, wpisuje masę faktyczną albo odrzuca kartę do korekty. Na każdy kod wystawia się odrębną kartę, więc jeden przegląd turbozespołu z wymianą filtrów i spustem separatora to zwykle cztery lub pięć kart, nie jedna. Krok po kroku pokazuje to nasz przewodnik po wystawianiu KPO.

Przed przyjazdem cysterny warto uporządkować samą halę. Pojemniki i zbiorniki opisane kodem i rodzajem odpadu, ustawione pod zadaszeniem, na podłożu pozwalającym zebrać wyciek i zabezpieczone przed dostępem osób postronnych — to minimum, które zdejmuje większość uwag z kontroli. Oddzielny pojemnik na frakcję uwodnioną i oddzielny na emulsję chronią wartość partii czystego oleju. Szczegóły zebraliśmy w tekście o przechowywaniu oleju przepracowanego, a mapę samych kodów — w przewodniku po kodach olejowych.

Na koniec logistyka. Baza przy ul. Wrocławskiej 142A w Wałbrzychu daje około 80 kilometrów do Wrocławia, około 75 do Legnicy i 60–70 do Jeleniej Góry, więc odbiór z ciepłowni w każdym z tych miast mieści się w jednym dniu pracy kierowcy. Rocznie realizujemy ponad 400 transportów ADR cysternami ADR klas 3, 8 i 9. Zgłoszenia z regionu przyjmuje centrala pod numerem 74 840 21 91 — najlepiej w oknie remontowym, a nie w tygodniu rozruchu.

Najczęstsze pytania

Kiedy ciepłownia powinna zamówić odbiór oleju po przeglądzie?

Najlepiej w oknie remontowym, czyli między zakończeniem sezonu grzewczego a rozruchem, i z wyprzedzeniem wystarczającym na ustalenie kodów oraz klasyfikacji przewozowej. W sezonie zbiorniki pracujących obiegów są niedostępne, a beczki po przeglądzie zajmują miejsce potrzebne na paliwo i części. Olej przepracowany odbieramy bezpłatnie od 500 litrów zgromadzonych w jednym punkcie, a jedna wymiana wsadu w układzie smarowania turbozespołu zwykle ten próg przekracza. Wycenę przedstawiamy zwykle w 24 godziny od podania kodu, ilości i sposobu magazynowania.

Jaki kod odpadu ma zużyty olej turbinowy?

Nie 13 01 — ta podgrupa dotyczy olejów hydraulicznych. Wsad z układu smarowania turbozespołu należy do podgrupy 13 02, czyli olejów silnikowych, przekładniowych i smarowych. Pozycję wybiera się według bazy oleju i obecności związków chlorowcoorganicznych: 13 02 05* to oleje mineralne, które ich nie zawierają, 13 02 06* — syntetyczne, a dla mineralnych z tymi związkami, dla łatwo ulegających biodegradacji i dla innych katalog ma odrębne pozycje tej samej podgrupy. Kod przypisuje się według źródła powstania odpadu, rzeczywistego składu i właściwości; karta charakterystyki jest pomocna, ale sama nie rozstrzyga.

Czy olej z transformatora można od razu wpisać jako 13 03 07*?

Nie. 13 03 07* to konkretna pozycja katalogu — mineralne oleje i ciecze stosowane jako elektroizolatory oraz nośniki ciepła niezawierające związków chlorowcoorganicznych — a nie zbiorczy kod oleju transformatorowego. Ta sama podgrupa ma pozycje dla cieczy z PCB (13 03 01*), dla mineralnych z innymi związkami chlorowcoorganicznymi (13 03 06*), dla syntetycznych (13 03 08*), łatwo ulegających biodegradacji (13 03 09*) i dla pozostałych (13 03 10*). Klasyfikację ustala się na podstawie źródła powstania odpadu, składu i właściwości cieczy, w razie potrzeby wyniku badania partii — przy starszej jednostce bez danych na tabliczce badanie wychodzi taniej niż korekta ewidencji.

Co zrobić z wodą odciągniętą ze zbiornika oleju turbinowego?

To osobny odpad i osobny pojemnik. Czysty olej zlany z obiegu jest surowcem i może iść do rafinacji wtórnej, natomiast frakcja silnie uwodniona należy do uwodnionych odpadów ciekłych z podgrupy 16 10. Pozycję wybiera się według składu: 16 10 01* przy zawartości substancji niebezpiecznych, 16 10 02 dla pozostałych, a dla strumieni stężonych 16 10 03* i 16 10 04, z zastrzeżeniem innych pozycji katalogu. Taki strumień wyceniamy osobno, bo wymaga innej ścieżki zagospodarowania niż olej nadający się do regeneracji. Zlanie kondensatu do zbiornika z czystym olejem obniża wartość całej partii.

Jaki kod ma glikol spuszczony z węzła cieplnego albo agregatu wody lodowej?

Podgrupa 16 01 tu nie pasuje, bo obejmuje wyłącznie pojazdy i maszyny pozadrogowe. Płyn z instalacji stacjonarnej — węzła cieplnego, agregatu wody lodowej, chłodni czy obiegu pompy ciepła — jest wodnym roztworem glikolu i trafia do podgrupy 16 10, obejmującej uwodnione odpady ciekłe. Konkretną pozycję, od 16 10 01* i 16 10 02 po koncentraty 16 10 03* i 16 10 04, ustala się według składu i właściwości odpadu. Glikol odbieramy od 200 litrów, na odrębnych warunkach cenowych; zużyta emulsja olejowa to jeszcze inny strumień, wyceniany osobno.

Czy olej turbinowy i transformatorowy zawsze jedzie w reżimie ADR?

Z samego kodu to nie wynika. Katalog odpadów odpowiada na pytanie, jaki to odpad, a przepisy przewozowe — jak wolno go wieźć; druga ocena dotyczy konkretnej partii i obejmuje numer UN, klasę zagrożenia oraz grupę pakowania. Przy olejach przepracowanych reżim ADR zwykle występuje, ale ustala się go przed kursem, na podstawie opisu strumienia albo próbki. Dysponujemy cysternami ADR klas 3, 8 i 9, więc kwalifikacja partii nie zmienia dostępności pojazdu.