Odbiór oleju przepracowanego i odpadów olejowych na Podlasiu i Warmii

Dlaczego strumień odpadów olejowych na Podlasiu i Warmii wygląda inaczej

Podlasie i Warmia to obszar o najniższej w kraju gęstości przemysłu ciężkiego, ale strumień odpadów olejowych nie jest tu marginalny — jest inaczej rozłożony. Zamiast kilku dużych wytwórców przypadających na powiat mamy setki średnich zakładów rozsianych między Suwałkami, Łomżą, Białymstokiem i Olsztynem. Trzy branże odpowiadają za większość objętości: przetwórstwo rolno-spożywcze z rozbudowanym chłodnictwem, produkcja maszyn rolniczych i naczep oraz tartaki z zakładami meblarskimi. Czwarte źródło to floty ciężarowe obsługujące wschodnie przejścia graniczne.

Mleczarstwo jest tu branżą numer jeden i generuje strumień, którego w innych regionach nie widać w takiej skali. Sprężarkownie i chłodnie glikolowe pracują w ruchu ciągłym, więc oleje sprężarkowe wymienia się według motogodzin, a nie kalendarza. Do tego dochodzą przekładnie linii pakujących, wirówek i homogenizatorów oraz układy hydrauliczne pras. Zakład średniej wielkości zbiera w skali roku od kilkuset do kilku tysięcy litrów oleju — za mało na osobny kurs cysterny, za dużo, by magazynować bez planu.

Drugi filar to produkcja maszyn rolniczych, przyczep i naczep, skoncentrowana w okolicach Narwi, Sokółki, Białegostoku i Ełku. Tam strumień jest zupełnie inny: dominują zużyte emulsje obróbkowe i ciecze chłodząco-smarujące z centrów obróbczych, tokarek i linii cięcia. Emulsja to odpad wodny o zawartości oleju rzędu kilku procent, więc kilkusetlitrowy zbiornik zapełnia się szybciej niż zbiornik na olej hydrauliczny. Wymaga też innego traktowania niż olej przepracowany — obu strumieni nie wolno mieszać w jednym pojemniku.

Przemysł drzewny na Warmii i w rejonie Puszczy Augustowskiej dokłada oleje hydrauliczne z okorowywarek, traków i pras do płyt, a maszyny leśne pracujące na terenach chronionych korzystają z olejów biodegradowalnych typu HEES i HETG, które mają odrębny kod. Floty transportowe obsługujące korytarz Via Baltica i przejście w Budzisku, a także bazy przewoźników w Suwałkach, Białymstoku i Łomży, generują stały strumień olejów silnikowych, filtrów i płynów chłodniczych….

Kody odpadów, które faktycznie dominują w tym regionie

Zamiast wypisywać całą grupę 13, warto zawęzić listę do tego, co realnie jeździ cysternami po Podlasiu i Warmii. Klasyfikacja opiera się na rozporządzeniu Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 10), a błąd w kodzie na karcie przekazania odpadu jest najczęstszą przyczyną korekt w BDO. O przypisaniu decyduje pochodzenie odpadu i baza olejowa — mineralna, syntetyczna czy biodegradowalna — a nie nazwa handlowa produktu podana przez dostawcę smaru.

Osobno trzeba potraktować glikol, bo w tym regionie jest to strumień równie ważny jak olej. Płyn z układów chłodzenia pojazdów i maszyn pozadrogowych klasyfikuje się w podgrupie 16 01 — jako 16 01 14* albo 16 01 15. Glikol z instalacji stacjonarnych, czyli z chłodni mleczarskich, agregatów HVAC, pomp ciepła i wymienników, do podgrupy 16 01 nie należy: obejmuje ona wyłącznie pojazdy i maszyny pozadrogowe. Właściwa jest podgrupa 16 10 — kod 16 10 01* lub 16 10 02.

Rzadziej, ale regularnie pojawiają się dwa kolejne kody. Przy czyszczeniu zbiorników po produktach ropopochodnych — na bazach paliw i w kotłowniach olejowych — powstają odpady 16 07 08*, o dużym udziale osadów i szlamu. Oleje transformatorowe niezawierające PCB, 13 03 07*, spływają z GPZ-ów i stacji zakładowych, ale wolumen jest mały i rozproszony, więc te odbiory planujemy przy okazji tras olejowych. Kod 13 02 08* zostaje dla mieszanin, których nie da się jednoznacznie przypisać do 13 02 05* ani 13 02 06*.

• 13 02 05* i 13 02 06* — oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe, mineralne oraz syntetyczne; do 13 02 06* trafiają też oleje sprężarkowe z mleczarni i chłodni
• 12 01 09* i 12 01 07* — emulsje obróbkowe oraz oleje mineralne z obróbki metali niezawierające chlorowców, podstawowy strumień zakładów produkujących maszyny rolnicze
• 13 01 10* i 13 01 11* — oleje hydrauliczne mineralne i syntetyczne z tartaków, pras oraz linii produkcji płyt
• 13 01 12* — oleje hydrauliczne biodegradowalne (HEES, HETG) z maszyn leśnych; nie wolno ich wpisywać jako 13 01 10*
• 13 05 06*, 13 05 07* i 13 05 08* — olej, woda zaolejona i mieszanina z piaskowników separatorów na myjniach flot oraz stacjach paliw
• 15 02 02* — zużyte filtry olejowe, odbierane razem z olejem z tego samego przeglądu

Trasy zbiorcze: model odbioru na obszarze o niskiej gęstości przemysłu

W zagłębiach przemysłowych pojedynczy zakład często wypełnia cysternę sam. Tutaj to wyjątek. Same odległości wewnątrz regionu też robią różnicę: z Białegostoku do Olsztyna jest drogą około 250 km, do Suwałk 115 km, do Łomży niecałe 90 km. Dlatego podstawowym modelem obsługi jest trasa zbiorcza: jeden przejazd cysterny ADR obsługuje kilka punktów w promieniu 100–150 km, a koszt dojazdu rozkłada się na wszystkich odbierających.

Bezpłatny odbiór dotyczy oleju przepracowanego i zaczyna się od 500 litrów z jednego punktu. Glikol odbieramy od 200 litrów, na odrębnych warunkach cenowych. Przy niższych ilościach odbiór jest nadal możliwy, ale wtedy rozmawiamy o wycenie konkretnego kursu albo o dołączeniu punktu do trasy, na której inny zakład w promieniu kilkudziesięciu kilometrów zgłosił już większą partię. W praktyce oznacza to jedno: zgłoszenie z wyprzedzeniem 7–10 dni roboczych daje wyraźnie lepsze warunki niż telefon w dniu, w którym zbiornik jest pełny.

Zakładom o przewidywalnym strumieniu — mleczarniom, zakładom obróbki metali, bazom transportowym — proponujemy harmonogram stały: odbiór co kwartał albo co pół roku, wpisany w kalendarz przed rozpoczęciem sezonu. To rozwiązuje dwa problemy naraz: nie przekracza się rocznego limitu magazynowania odpadu i nie blokuje miejsca w magazynie. Sytuacje awaryjne — rozszczelnienie zbiornika, przepełniony separator po nawalnym deszczu — obsługujemy poza harmonogramem, ale koszt pojedynczego kursu jest wtedy wyższy niż w trasie zbiorczej.

Dokumentacja BDO, terminy i kwestia ADR

Co do zasady wytwórca odpadu niebezpiecznego prowadzi ewidencję w BDO, a wyjątki określa rozporządzenie o rodzajach i ilościach odpadów zwolnionych z tego obowiązku. Zwolnienia z rozporządzenia z 23.12.2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2531) dotyczą ilości rzędu kilkudziesięciu kilogramów rocznie i w praktyce nie obejmują zakładu przemysłowego oddającego olej przepracowany — ewidencję prowadzi się od pierwszego litra. Kartę przekazania odpadu wystawia się w systemie przed rozpoczęciem transportu, przewoźnik potwierdza przejęcie, a przejmujący potwierdza przyjęcie po dostarczeniu odpadu na instalację. Sprawozdanie roczne o wytwarzanych odpadach i gospodarowaniu nimi składa się do 15 marca za rok poprzedni.

Gwiazdka przy kodzie nie przesądza jednak o obowiązku przewozu w reżimie ADR. To odrębna ocena, wykonywana dla konkretnej partii: ustala się numer UN, klasę i grupę pakowania na podstawie właściwości rzeczywistego odpadu, a nie samego kodu ewidencyjnego. Przy olejach przepracowanych reżim ADR zwykle występuje, ale jest to wniosek z oceny partii, nie automatyczna konsekwencja zaklasyfikowania odpadu jako niebezpiecznego. ADR ustalamy dla konkretnej partii przed wystawieniem dokumentów przewozowych.

Trzeci obowiązek, o którym najczęściej zapominają zakłady o sezonowym rytmie pracy, to roczny limit magazynowania odpadów niebezpiecznych. Rok liczy się od momentu wytworzenia, więc olej zebrany w marcu musi opuścić zakład najpóźniej w marcu następnego roku — przy odbiorach kwartalnych warunek spełnia się sam. Warto też rozdzielić strumienie już na poziomie zbiorników: olej przepracowany, emulsja obróbkowa i glikol mają różne kody, różne ścieżki zagospodarowania i nie powinny trafiać do jednego pojemnika.

Zasięg, czas reakcji i przygotowanie do odbioru

Podlasie i Warmię obsługujemy głównie z oddziału w Świdniku przy ul. Metalowej 7 — do Białegostoku jest stamtąd około 250 km, do Suwałk około 360 km, do Olsztyna około 400 km. To dystanse, które cysterna ADR pokonuje w jednym dniu roboczym, ale które nie mają uzasadnienia ekonomicznego przy jednym punkcie odbioru. Stąd model tras zbiorczych i planowanie z wyprzedzeniem zamiast obsługi na żądanie.

RAN-SIGMA sp. z o.o. działa od 1998 roku, czyli 28 lat, i realizuje ponad 400 transportów ADR rocznie przy około 40 000 Mg odpadów. Flota obejmuje cysterny ADR klas 3, 8 i 9, co pozwala obsłużyć w jednym cyklu zarówno oleje, jak i emulsje oraz roztwory wodne. Numer rejestrowy BDO: 000011139, NIP 8862354059. Siedziba spółki mieści się w Wałbrzychu przy ul. Wrocławskiej 142A.

Przed zgłoszeniem warto przygotować trzy informacje: kod odpadu, szacunkową ilość w litrach lub tonach oraz sposób magazynowania — zbiornik stacjonarny, mauzery, beczki. To wystarcza, żeby ustalić termin i wpiąć punkt w najbliższą trasę przez Białystok, Łomżę, Suwałki lub Olsztyn. Zgłoszenia z regionu przyjmuje oddział w Świdniku pod numerem 81 446 91 53, centrala w Wałbrzychu — 74 840 21 91.

Najczęstsze pytania

Od jakiej ilości odbiór oleju przepracowanego na Podlasiu i Warmii jest bezpłatny?

Próg bezpłatnego odbioru oleju przepracowanego w RAN-SIGMA sp. z o.o. wynosi 500 litrów z jednego punktu i dotyczy wyłącznie oleju. Glikol odbieramy od 200 litrów, na odrębnych warunkach cenowych. Poniżej tych ilości odbiór nadal jest możliwy, ale wyceniany indywidualnie albo realizowany przez dołączenie punktu do trasy zbiorczej, na której inny zakład w promieniu kilkudziesięciu kilometrów zgłosił większą partię. W regionie o niskiej gęstości przemysłu, jakim jest Podlasie i Warmia, ten model jest podstawą planowania — zgłoszenie z wyprzedzeniem 7–10 dni roboczych daje najlepsze warunki.

Jaki kod odpadu ma glikol z instalacji chłodniczej w mleczarni?

Glikol z instalacji stacjonarnych — chłodni mleczarskich, agregatów HVAC, pomp ciepła i wymienników — klasyfikuje się w podgrupie 16 10 jako uwodniony odpad ciekły: 16 10 01* przy zawartości substancji niebezpiecznych albo 16 10 02 w pozostałych przypadkach. Nie jest to podgrupa 16 01, która obejmuje wyłącznie pojazdy i maszyny pozadrogowe. Glikol z układów chłodzenia pojazdów to natomiast 16 01 14* lub 16 01 15. Rozróżnienie ma znaczenie przy wystawianiu karty przekazania odpadu w BDO.

Czy odpad z gwiazdką przy kodzie zawsze wymaga transportu w reżimie ADR?

Nie. Gwiazdka przy kodzie oznacza odpad niebezpieczny i obowiązek prowadzenia ewidencji w BDO, ale nie przesądza automatycznie o obowiązku przewozu w reżimie ADR. To odrębna ocena, wykonywana dla konkretnej partii: ustala się numer UN, klasę i grupę pakowania na podstawie rzeczywistych właściwości odpadu, a nie samego kodu ewidencyjnego. Przy olejach przepracowanych reżim ADR zwykle występuje, ale wynika to z oceny konkretnej partii, a nie z samej klasyfikacji odpadu jako niebezpiecznego.

Jakie kody odpadów olejowych dominują w zakładach produkujących maszyny rolnicze?

W zakładach obróbki metali wytwarzających maszyny rolnicze, przyczepy i konstrukcje stalowe dominują dwa kody: 12 01 09* — odpadowe emulsje i roztwory obróbkowe zawierające oleje, oraz 12 01 07* — oleje mineralne z obróbki metali niezawierające chlorowców. Do tego dochodzą oleje hydrauliczne 13 01 10* i 13 01 11* z pras oraz 13 02 05* z przekładni i central smarowania. Emulsji nie wolno mieszać z olejem przepracowanym — to odrębne strumienie o różnych ścieżkach zagospodarowania.

Jak długo można magazynować olej przepracowany i do kiedy złożyć sprawozdanie BDO?

Odpady niebezpieczne, w tym olej przepracowany, można magazynować maksymalnie rok, licząc od momentu ich wytworzenia. Sprawozdanie roczne o wytwarzanych odpadach i gospodarowaniu nimi składa się w BDO do 15 marca za rok poprzedni. Kartę przekazania odpadu wystawia się w systemie przed rozpoczęciem transportu; przewoźnik potwierdza przejęcie, a przejmujący — przyjęcie odpadu na instalację. Odbiory kwartalne lub półroczne wpisane w stały harmonogram sprawiają, że roczny limit magazynowania jest spełniany automatycznie.