Olej przepracowany z maszyn rolniczych na Lubelszczyźnie — sezon, małe partie, trasy zbiorcze

Dlaczego rolniczy strumień oleju jest trudniejszy logistycznie niż przemysłowy

Zakład produkcyjny oddaje olej według kalendarza przeglądów: podobna ilość, ten sam punkt, przewidywalny termin. W rolnictwie decyduje pogoda i faza agrotechniczna. Wymiany kumulują się przed żniwami, zaraz po nich oraz przy jesiennym przeglądzie sprzętu — i wtedy kilkanaście gospodarstw w jednej gminie zgłasza się w tym samym tygodniu. Przez resztę roku strumień niemal zanika.

Druga cecha to wielkość partii. Wymiana w ciągniku to zwykle 15–25 litrów oleju silnikowego, w kombajnie 25–40, a spuszczenie układu hydraulicznego ładowarki teleskopowej czy prasy zmiennokomorowej — od kilkudziesięciu do ponad stu litrów. Pojedyncze gospodarstwo rzadko przekracza w jednym podejściu 300 litrów, a próg bezpłatnego odbioru oleju przepracowanego wynosi 500 litrów w jednym punkcie.

Trzecia to rozproszenie. Województwo lubelskie ma ponad 180 kilometrów z Puław do Hrubieszowa, a punkty wytwarzania są małe i rzadko rozstawione. Trasa zbiorcza ma tu sens tylko wtedy, gdy planuje ją ktoś, kto zna region — stąd dyspozytornia w Świdniku, a nie obsługa całego wschodu Polski z centrali w Wałbrzychu, oddalonej od Lublina o około 530 kilometrów.

Trasa zbiorcza — jak cztery gospodarstwa robią jedno zlecenie

Rozwiązaniem dla partii poniżej progu jest kurs łączony. Cztery punkty po 150 litrów w promieniu 30 kilometrów dają pełne zlecenie, a cysterna i tak przejeżdża przez ten rejon. W praktyce organizuje to jedna osoba po stronie rolników — najczęściej prezes grupy producenckiej, kierownik spółdzielni albo właściciel serwisu, który i tak zbiera olej od klientów przy wymianach.

Serwis maszyn rolniczych jest tu naturalnym punktem zbiorczym i z naszego doświadczenia najlepszym. Olej spuszczany u klienta trafia do jednego szczelnego zbiornika na terenie serwisu, warunki magazynowania są spełnione w jednym miejscu zamiast w dwudziestu, a dokumentacja powstaje raz. Dla rolnika znika wtedy problem przechowywania beczek w stodole, co bywa najczęstszym faktycznym stanem rzeczy przed pierwszym odbiorem.

Terminowo najkorzystniej planować kurs tuż po szczycie prac: wrzesień i październik dla zbóż, listopad dla jesiennego przeglądu sprzętu. Wtedy zbiorniki są pełne, drogi dojazdowe przejezdne, a maszyny stoją na podwórzu, a nie na polu. Przy stałej współpracy ustalamy harmonogram pod kalendarz produkcyjny, a nie pod stałą datę w miesiącu — przy większych zbiornikach dokładamy monitoring poziomu, żeby kurs wyjechał przed osiągnięciem progu przepełnienia.

Kody odpadów w gospodarstwie i w serwisie maszyn

Kod nadaje wytwórca odpadu według źródła jego powstania. W ciągnikach, kombajnach i rozrzutnikach podstawą jest podgrupa 13 02: 13 02 05* dla oleju mineralnego, 13 02 06* dla syntetycznego, a dla mieszaniny zlewanej do wspólnej beczki — 13 02 08*. Ponieważ w gospodarstwie prawie nikt nie rozdziela strumieni, kod dla mieszaniny jest w praktyce najczęstszy i jest to klasyfikacja poprawna, a nie uproszczenie.

Układy hydrauliczne to osobna podgrupa 13 01: 13 01 10* dla olejów mineralnych i 13 01 13* dla pozostałych. Dotyczy to pras, ładowarek teleskopowych, podnośników i hydrauliki kombajnu. Rozdzielenie tych dwóch strumieni — silnikowego i hydraulicznego — ma znaczenie praktyczne, bo czysty olej hydrauliczny lepiej nadaje się do regeneracji, a wymieszany z silnikowym schodzi do niższej kategorii rozliczeniowej.

Dochodzą trzy strumienie poboczne. Filtry olejowe, czyściwo i sorbenty to 15 02 02* — odpad stały, odbierany w pojemniku, nie cysterną. Płyn chłodniczy spuszczony z ciągnika lub maszyny pozadrogowej to 16 01 14* albo 16 01 15, bo podgrupa 16 01 obejmuje właśnie pojazdy i maszyny pozadrogowe. Natomiast glikol z instalacji stacjonarnej — na przykład z agregatu chłodniczego w przechowalni owoców lub w mleczarni — do podgrupy 16 01 nie należy i klasyfikuje się go w podgrupie 16 10. W regionie z gęstą siecią przechowalni ta pomyłka wychodzi zwykle dopiero przy kontroli ewidencji.

• 13 02 05*, 13 02 06*, 13 02 08* — oleje silnikowe i przekładniowe z ciągników, kombajnów i maszyn towarzyszących
• 13 01 10* i 13 01 13* — hydraulika pras, ładowarek teleskopowych i podnośników
• 15 02 02* — filtry olejowe, czyściwo, sorbenty po wyciekach
• 16 01 14* i 16 01 15 — płyn chłodniczy z ciągnika lub maszyny pozadrogowej
• 16 10 01* i 16 10 02 — glikol i odpady uwodnione z instalacji stacjonarnych, w tym z przechowalni owoców

Próg 75 hektarów — kto z rolników jest w rejestrze BDO

To pytanie wraca przy każdym pierwszym odbiorze w gospodarstwie. Zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 5 ustawy o odpadach wpisowi do rejestru BDO nie podlega wytwórca odpadów będący rolnikiem gospodarującym na powierzchni użytków rolnych poniżej 75 hektarów. Gospodarstwo poniżej tego progu nie zakłada więc konta w systemie i nie wystawia karty przekazania — o ile nie podlega wpisowi z innego tytułu. Od 75 hektarów włącznie wpis obowiązuje, a wraz z nim ewidencja i roczna sprawozdawczość.

Dwa zastrzeżenia decydują o tym, po której stronie progu stoi konkretne gospodarstwo. Po pierwsze, liczy się areał faktycznie użytkowany, więc grunty dzierżawione wliczają się do 75 hektarów razem z własnymi — łatwo przekroczyć próg, nie kupując ani jednego hektara. Po drugie, zwolnienie dotyczy wyłącznie statusu wytwórcy odpadów i nie chroni przed wpisem z innego tytułu: jeśli gospodarstwo wprowadza do obrotu produkty w opakowaniach albo prowadzi inną działalność objętą obowiązkiem rejestrowym, w BDO i tak musi być.

Zwolnienie z rejestru nie jest jednak zwolnieniem z odpowiedzialności za odpad. Olej przepracowany pozostaje odpadem niebezpiecznym niezależnie od areału i musi trafić do podmiotu, który ma uprawnienia do jego zbierania lub przetwarzania. Zakopanie, spalenie w kotle czy przekazanie przypadkowej osobie jest naruszeniem przepisów, a przy wycieku do gruntu lub wód dochodzi odpowiedzialność za szkodę w środowisku. Przy odbiorze od gospodarstwa poniżej progu kartę w systemie wystawiamy po swojej stronie jako przejmujący odpad.

Serwis maszyn rolniczych to już przedsiębiorca i w rejestrze jest niezależnie od areału czy obrotu. Przy odpadach niebezpiecznych do 100 kilogramów rocznie wystarcza mu ewidencja uproszczona — sama karta przekazania, zgodnie z art. 71 ustawy o odpadach — ale sto kilogramów oleju to około 110 litrów, czyli kilka wymian w kombajnie. W praktyce każdy serwis prowadzi ewidencję pełną, ze sprawozdaniem do 15 marca za rok poprzedni włącznie.

Odbiór z oddziału w Świdniku — zasięg i przebieg

Oddział przy ul. Metalowej 7 w Świdniku leży około 10 kilometrów od granic Lublina. Z tego punktu cysterna dojeżdża pod Łęczną w około 30 kilometrów, do Chełma i Puław w około 60, do Kraśnika w około 55, do Zamościa w około 85, a do Białej Podlaskiej — najdalszego dużego miasta regionu — w około 130. Całe województwo mieści się w zasięgu jednego dnia pracy kierowcy, a trasa zbiorcza obejmuje zwykle od trzech do pięciu punktów w promieniu 60 kilometrów.

Przed pierwszym kursem ustalamy, co jest w zbiorniku. Wystarczy opis strumienia: z jakich maszyn pochodzi olej, czy trafiała tam woda, płyn chłodniczy albo resztka paliwa. Zawodniony olej z beczki, która stała otwarta pod chmurą, rozliczany jest inaczej niż olej zlany prosto z miski — i lepiej wiedzieć o tym przed przyjazdem cysterny niż po zważeniu. Jeśli w gospodarstwie nie ma szczelnego zbiornika, można go wydzierżawić razem z usługą.

Jedno zastrzeżenie techniczne: gwiazdka przy kodzie oznacza odpad niebezpieczny i obowiązek ewidencji, ale nie przesądza automatycznie o przewozie w reżimie ADR — to odrębna ocena dla konkretnej partii, z numerem UN, klasą i grupą pakowania. Przy olejach przepracowanych reżim ADR zwykle występuje i obsługuje go nasza flota cystern klas 3, 8 i 9. Zgłoszenia z Lubelszczyzny przyjmuje oddział w Świdniku pod numerem 81 446 91 53, centrala w Wałbrzychu — 74 840 21 91. RAN-SIGMA sp. z o.o. działa od 1998 roku, numer rejestrowy BDO 000011139.

Najczęstsze pytania

Czy rolnik musi mieć wpis do rejestru BDO, żeby oddać olej przepracowany?

Zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 5 ustawy o odpadach wpisowi do rejestru BDO nie podlega rolnik gospodarujący na powierzchni użytków rolnych poniżej 75 hektarów. Takie gospodarstwo nie zakłada konta w systemie i nie wystawia karty przekazania odpadu — kartę po stronie systemu tworzy przejmujący odpad — o ile nie podlega wpisowi z innego tytułu. Do progu wlicza się jednak areał faktycznie użytkowany, czyli także grunty dzierżawione, a samo zwolnienie dotyczy statusu wytwórcy odpadów i nie chroni przed wpisem z innego tytułu, na przykład z racji wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach. Od 75 hektarów włącznie wpis obowiązuje wraz z ewidencją i sprawozdawczością, a niezależnie od areału olej musi trafić do podmiotu uprawnionego do jego zbierania lub przetwarzania.

Co zrobić, gdy gospodarstwo ma tylko 200 litrów oleju?

Bezpłatny odbiór oleju przepracowanego zaczyna się od 500 litrów w jednym punkcie, ale mniejsze partie można dopiąć do trasy, która i tak przebiega w pobliżu. Cztery gospodarstwa po 150 litrów w promieniu 30 kilometrów dają jedno pełne zlecenie. Drugim rozwiązaniem jest zbiórka przez lokalny serwis maszyn, który gromadzi olej od klientów w jednym szczelnym zbiorniku. Trzecim — odbiór odpłatny w dowolnym terminie, bez czekania na zebranie progu.

Jaki kod ma olej hydrauliczny z prasy albo ładowarki teleskopowej?

Oleje hydrauliczne należą do podgrupy 13 01 — mineralne mają kod 13 01 10*, a pozostałe 13 01 13*. Nie należy ich mieszać z olejami silnikowymi z podgrupy 13 02, i to nie tylko ze względu na ewidencję: czysty olej hydrauliczny lepiej nadaje się do regeneracji, a wymieszany z silnikowym schodzi do niższej kategorii rozliczeniowej. Jeśli gospodarstwo ma tylko jedną beczkę, powstała mieszanina jest klasyfikowana jako 13 02 08*.

Kiedy najlepiej zamówić odbiór oleju z gospodarstwa?

Najkorzystniej tuż po szczycie prac polowych — wrzesień i październik po żniwach zbóż oraz listopad przy jesiennym przeglądzie sprzętu. Zbiorniki są wtedy pełne, maszyny stoją na podwórzu, a drogi dojazdowe są przejezdne dla cysterny. Przy stałej współpracy ustalamy harmonogram pod kalendarz produkcyjny gospodarstwa, a nie pod stałą datę w miesiącu. Przy większych zbiornikach proponujemy monitoring poziomu, żeby kurs planować przed osiągnięciem progu przepełnienia.

Jak przechowywać olej w gospodarstwie do czasu odbioru?

Szczelnie, pod zadaszeniem, na podłożu umożliwiającym zebranie wycieku i z czytelnym oznaczeniem rodzaju odpadu. Beczki stojące na klepisku lub bezpośrednio na gruncie to najczęstszy stan faktyczny i jednocześnie najczęstszy zarzut przy kontroli. Praktyczne minimum to taca wychwytowa o pojemności co najmniej jednego pojemnika, a wygodniejszym rozwiązaniem jest zbiornik dwupłaszczowy, który można wydzierżawić razem z usługą odbioru. Obowiązuje też limit czasu — odpady niebezpieczne wolno magazynować maksymalnie rok od wytworzenia.

Ile trwa dojazd cysterny do gospodarstwa w lubelskim?

Oddział RAN-SIGMA w Świdniku przy ul. Metalowej 7 leży około 10 kilometrów od granic Lublina. Z tego punktu do Łęcznej jest około 30 kilometrów, do Chełma i Puław około 60, do Kraśnika około 55, do Zamościa około 85, a do Białej Podlaskiej około 130. Całe województwo mieści się w zasięgu jednego dnia pracy kierowcy. Zgłoszenia przyjmuje numer 81 446 91 53, a termin ustalamy po potwierdzeniu, co znajduje się w zbiorniku.