Lubelskie Zagłębie Węglowe — odpady olejowe z górnictwa w rejonie Łęcznej

Specyfika kopalni: olej, emulsja i ciecze trudnopalne

Pod ziemią obowiązują szczególne wymagania przeciwpożarowe, dlatego w części układów hydraulicznych zamiast zwykłego oleju mineralnego stosuje się ciecze trudnopalne. Najczęściej spotyka się trzy ich rodzaje: emulsje olejowo-wodne o wysokiej zawartości wody, ciecze wodno-glikolowe oraz bezwodne ciecze syntetyczne. Każda z nich po zużyciu staje się odpadem, ale nie tym samym.

Do tego dochodzą zwykłe oleje: hydrauliczne z kombajnów i maszyn pomocniczych, przekładniowe z napędów przenośników, silnikowe z maszyn i pojazdów pracujących na powierzchni. W jednym zakładzie górniczym może więc powstawać kilka strumieni, które z daleka wyglądają podobnie, a w ewidencji muszą trafić do różnych pozycji katalogu.

Dla gospodarki odpadami najważniejsze jest to, żeby tych strumieni nie mieszać. Emulsja wlana do zbiornika z olejem hydraulicznym pozbawia olej przydatności do regeneracji, a mieszanina cieczy o różnym składzie utrudnia jej poprawne opisanie. Rozdział zaczyna się już przy spuszczaniu cieczy z maszyny, a nie przy załadunku. W praktyce oznacza to osobne, opisane zbiorniki lub pojemniki dla oleju hydraulicznego, oleju przekładniowego i emulsji, ustawione tak, żeby obsługa nie musiała przelewać cieczy między nimi.

Obudowy zmechanizowane i emulsje — osobny strumień

Obudowy zmechanizowane ścian zasilane są zwykle cieczą emulsyjną, czyli niewielką ilością koncentratu rozcieńczoną dużą ilością wody. Jeśli zużyta ciecz jest emulsją olejową, katalog przewiduje dla niej pozycję emulsji hydraulicznych: 13 01 05*, gdy nie zawiera związków chlorowcoorganicznych, albo 13 01 04*, gdy je zawiera. Przy cieczach o innym składzie kod ustala się na podstawie źródła i rzeczywistego składu konkretnej partii. Nie jest to olej przepracowany w rozumieniu oferty odbioru, mimo że pochodzi z układu hydraulicznego.

Z perspektywy rozliczenia ma to bezpośrednie znaczenie. Bezpłatny odbiór dotyczy wyłącznie oleju przepracowanego od 500 litrów w jednym punkcie, a emulsje i odpady silnie uwodnione wyceniamy osobno. Duże objętości cieczy emulsyjnej przy likwidacji czy przezbrojeniu ściany warto więc zgłaszać z wyprzedzeniem jako odrębną pozycję, z informacją o ilości i przybliżonym składzie.

Ciecze wodno-glikolowe i bezwodne ciecze syntetyczne wymagają oceny składu. Dla bezwodnych cieczy syntetycznych często właściwa będzie pozycja olejów syntetycznych, a ciecze wodno-glikolowe nie zawsze mieszczą się w tej samej grupie co oleje. Przy doborze kodu uwzględnia się źródło powstania odpadu oraz jego rzeczywisty skład i właściwości; karta charakterystyki cieczy jest pomocna, lecz sama nazwa handlowa nie rozstrzyga.

• 13 01 05* i 13 01 04* — zużyte emulsje olejowe z układów hydraulicznych, m.in. z obudów zmechanizowanych
• 13 01 10* i 13 01 11* — najczęstsze kody olejów hydraulicznych z kombajnów i maszyn
• 13 02 05* i 13 02 06* — oleje przekładniowe z napędów przenośników
• 16 01 07* — filtry olejowe z pojazdów i maszyn pozadrogowych
• 15 02 02* — czyściwo, sorbenty i filtry z urządzeń stacjonarnych

Kombajny i przenośniki — oleje hydrauliczne i przekładniowe

Kombajny ścianowe i chodnikowe mają rozbudowane układy hydrauliczne. Olej z tych układów należy do podgrupy 13 01, obejmującej wyłącznie oleje hydrauliczne: najczęściej 13 01 10* dla oleju mineralnego niezawierającego związków chlorowcoorganicznych albo 13 01 11* dla syntetycznego. Jeśli w danej maszynie stosuje się ciecz trudnopalną, obowiązują zasady opisane wyżej.

Przenośniki zgrzebłowe i taśmowe, kruszarki i napędy urządzeń transportu urobku mają przekładnie i reduktory. Oleje przekładniowe należą do podgrupy 13 02: mineralne niezawierające związków chlorowcoorganicznych to najczęściej 13 02 05*, syntetyczne 13 02 06*. Wymiany w przekładniach dużych napędów dają pojedynczo znaczne ilości oleju, więc łatwo zebrać partię przekraczającą 500 litrów.

Filtry rozdziela się według źródła. Filtry olejowe z pojazdów i maszyn pozadrogowych mają pozycję 16 01 07*, a filtry z urządzeń stacjonarnych nieujęte w innych grupach oraz czyściwo i sorbenty zanieczyszczone olejem — 15 02 02*. Dla filtrów z maszyn górniczych kod zależy od rodzaju konkretnego sprzętu i źródła filtra. Na powierzchni zakładu najprościej trzymać je w osobnych, opisanych pojemnikach, z dala od zbiorników na ciecze.

Likwidacja i zbrojenie ścian — kiedy powstają największe partie

W kopalni rytm odpadów olejowych wyznacza cykl ścian. Przy likwidacji wybranej ściany i zbrojeniu nowej sprzęt jest demontowany, transportowany i serwisowany, a układy hydrauliczne często opróżniane. To moment, w którym w krótkim czasie powstaje duża ilość cieczy emulsyjnej, oleju hydraulicznego i przekładniowego.

Odbiór warto zaplanować razem z harmonogramem robót. Dział odpowiedzialny za gospodarkę odpadami zna terminy przezbrojeń z wyprzedzeniem, więc może zgłosić przewidywane ilości każdego strumienia osobno: olej przepracowany, emulsję, filtry i czyściwo. Dzięki temu łatwiej dobrać pojemność zbiorników na powierzchni i liczbę kursów.

Między przezbrojeniami olej zbiera się wolniej — z bieżących wymian w maszynach i z warsztatów na powierzchni. W tym okresie wystarczają rzadsze odbiory, dopasowane do tempa napełniania zbiornika. Ważne, żeby zbiornik na olej i pojemniki na emulsję stały w miejscu dostępnym dla pojazdu odbierającego, a nie w strefie ruchu urobku.

Wejście na teren zakładu i odbiór ze Świdnika

Oddział RAN-SIGMA przy ul. Metalowej 7 w Świdniku to najbliższy oddział RAN-SIGMA dla zakładów w rejonie Łęcznej; do Lublina jest stamtąd około 10 kilometrów. Olej przepracowany odbieramy bezpłatnie od 500 litrów w jednym punkcie. Emulsje i odpady silnie uwodnione wyceniamy osobno, a glikol od 200 litrów — na odrębnych warunkach cenowych.

Zakład górniczy ma własne zasady wejścia na teren i poruszania się po nim. Przed pierwszym odbiorem warto uzgodnić z działem odpowiedzialnym za gospodarkę odpadami miejsce załadunku na powierzchni, wymagane szkolenia i przepustki dla kierowcy oraz godziny, w których pojazd może wjechać. Miejsce załadunku warto wyznaczyć na powierzchni, przy zbiornikach, do których doprowadza się odpady z podziemia.

Kartę przekazania odpadu w BDO sporządza zakład przekazujący przed rozpoczęciem transportu, osobno dla każdego kodu. Po przyjęciu partii przejmujący potwierdza przejęcie; jeśli zważona masa różni się od podanej, wpisuje masę faktyczną albo odrzuca kartę do korekty przez przekazującego. Klasyfikację przewozową ustala się dla każdej partii osobno, bo gwiazdka przy kodzie nie przesądza o reżimie ADR. Zgłoszenia przyjmuje oddział w Świdniku: 81 446 91 53.

Najczęstsze pytania

Jaki kod ma zużyta ciecz emulsyjna z obudowy zmechanizowanej?

Jeśli zużyta ciecz jest emulsją olejową, właściwa jest pozycja emulsji hydraulicznych: 13 01 05*, gdy nie zawiera związków chlorowcoorganicznych, albo 13 01 04*, gdy je zawiera. Przy cieczach o innym składzie kod ustala się dla konkretnej partii. Nie jest to olej przepracowany, mimo że pochodzi z hydrauliki. Przy doborze kodu uwzględnia się źródło powstania odpadu oraz jego rzeczywisty skład i właściwości. Emulsję zbiera się osobno i nie miesza z olejem.

Ile kosztuje odbiór emulsji z kopalni?

Emulsje i odpady silnie uwodnione RAN-SIGMA wycenia osobno, a glikol od 200 litrów — na odrębnych warunkach cenowych. Bezpłatny odbiór dotyczy wyłącznie oleju przepracowanego od 500 litrów zgromadzonych w jednym punkcie. Przy dużych ilościach cieczy emulsyjnej, na przykład z likwidacji ściany, najlepiej zgłosić je z wyprzedzeniem jako odrębną pozycję, z informacją o ilości i przybliżonym składzie. Wycena zwykle w 24 godziny.

Jak zaklasyfikować ciecz trudnopalną wodno-glikolową lub syntetyczną?

To zależy od składu. Bezwodne ciecze syntetyczne często mieszczą się w pozycji olejów hydraulicznych syntetycznych, czyli 13 01 11*. Ciecze wodno-glikolowe nie zawsze należą do tej samej grupy co oleje i wymagają oceny konkretnej partii. Karta charakterystyki cieczy jest pomocna, lecz o kodzie decyduje także źródło powstania odpadu i jego rzeczywiste właściwości. W razie wątpliwości warto opisać ciecz przed odbiorem.

Kiedy w kopalni powstają największe partie odpadów olejowych?

Najczęściej przy likwidacji wybranej ściany i zbrojeniu nowej, gdy sprzęt jest demontowany, transportowany i serwisowany, a układy hydrauliczne opróżniane. W krótkim czasie powstaje wtedy dużo cieczy emulsyjnej, oleju hydraulicznego i przekładniowego. Odbiór warto zaplanować razem z harmonogramem robót i zgłosić przewidywane ilości każdego strumienia osobno, żeby dobrać pojemność zbiorników i liczbę kursów. Między przezbrojeniami olej zbiera się wolniej i wystarczają rzadsze kursy.

Czy olej z przekładni przenośnika można zlać razem z olejem hydraulicznym?

Lepiej tego nie robić. Olej przekładniowy należy do podgrupy 13 02, a olej hydrauliczny do podgrupy 13 01 — to dwie różne pozycje w ewidencji. Zlane razem tworzą mieszaninę, którą trudniej poprawnie opisać, a czysty olej hydrauliczny ma zwykle lepszą przydatność do regeneracji. Wystarczą dwa oznaczone zbiorniki lub pojemniki na powierzchni zakładu, ustawione w miejscu dostępnym dla pojazdu. Taki podział ułatwia też późniejsze rozliczenie ewidencji z kartami przekazania.

Co trzeba uzgodnić przed pierwszym odbiorem z zakładu górniczego?

Przede wszystkim miejsce załadunku na powierzchni, wymagane szkolenia i przepustki dla kierowcy oraz godziny wjazdu. Miejsce załadunku warto wyznaczyć na powierzchni, przy zbiornikach, do których doprowadza się odpady z podziemia. Warto też ustalić, kto po stronie zakładu sporządza karty przekazania w BDO — osobno dla każdego kodu — i jak będzie potwierdzana masa poszczególnych partii. Dobrze jest też wskazać jedną osobę kontaktową po stronie zakładu, która potwierdza terminy kursów.